ബുദ്ധി ജീവിയായ മനുഷ്യൻ ബുദ്ധിയുടെ അടിമയാണ് .
ബുദ്ധിക്കും വ്യക്തിക്കും സ്വയം അറിയുവാൻ കഴിയാത്ത സങ്കീർണ്ണമായ ഒരു പ്രവർത്തനമാണ് ബുദ്ധി .
പുതുതായി ലഭിക്കുന്ന അറിവുകളെ ധാരണകളാക്കി ശേഖരിച്ചു വച്ച് അതിൽ നിന്നും ഭോഗത്തെ പ്രാപ്തമാക്കുന്ന യുക്തികൾ സൃഷ്ടിക്കലാണ് ബുദ്ധിയെന്ന പ്രവർത്തനം .
പഠനമാണ് ബുദ്ധിയുടെ വളർച്ചക്ക് അടിസ്ഥാനം . പഠനം നിലയ്ക്കുമ്പോൾ ബുദ്ധിയുടെ വളര്ച്ചയും നിലക്കുന്നു .
എന്തൊക്കെ പഠിച്ചാലും എത്ര വലിയ പണ്ഡിതൻ ആയാലും ബുദ്ധിയുടെ ബോധശൂന്യത അവശേഷിക്കുന്നു .
മനുഷ്യന്റെ സന്തോഷങ്ങൾക്കും സങ്കടങ്ങൾക്കും കാരണം സ്വന്തം ബുദ്ധിയുടെ പ്രവർത്തനങ്ങളാണ് .
പ്രവർത്തനങ്ങളെ ചലിപ്പിക്കുന്ന യുക്തി ശരിയെങ്കിൽ ഫലം സന്തോഷമാണ് .
പ്രവർത്തനങ്ങളെ ചലിപ്പിക്കുന്ന യുക്തി തെറ്റെങ്കിൽ ഫലം സങ്കടമാണ് .
സ്ഥിരമായി വ്യക്തിയിൽ അടിഞ്ഞു കൂടുന്ന സങ്കടങ്ങൾ ദുഖമായി ഖനീഭവിച്ചു മനുഷ്യരെ രോഗത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു .
ബുദ്ധിയുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടക്കുന്നത് സ്വന്തം അറിവിലാണ് (knowledge ).
എന്നാൽ സത്യം നില നില്ക്കുന്നത് മനുഷ്യൻ അറിയാത്തതിലാണ് (ignorance ).
ബുദ്ധി അറിഞ്ഞതുകൊണ്ട് അറിയാത്തതിന്റെ കുറവ് പരിഹരിക്കുവാൻ ബുദ്ധിക്ക് ഒരിക്കലും സാധ്യമല്ല.
ഇതാണ് ബുദ്ധിയുടെ മഹത്തായ പരിമിതി . ഈ പരിമിതിയാണ് ബുദ്ധിയെ അസ്വസ്തമാക്കുന്നത് .
അസ്വസ്ഥമാകുന്ന ബുദ്ധി ചിന്തകൾ കൊണ്ട് വ്യക്തിയേയും അസ്വസ്ഥമാക്കുന്നു .
കാരണം ബുദ്ധി സൃഷ്ടിക്കുന്ന ഒരു വികാരമാണ് (ചിന്ത ) വ്യക്തി (ഞാൻ ).
"ഞാൻ " എന്ന വികാരം (അഹങ്കാരം ) വെറും ഒരു തോന്നലാണ് (illusion, dream ).
അതായത് മനുഷ്യനിൽ "ഞാൻ " ഒരു സ്വപ്നാവസ്തയാണ് .
സ്വപ്നാവസ്ഥയിൽ ബുദ്ധിക്ക് സ്ഥിരതയില്ല . ബുദ്ധി സ്ഥിരമായി ആശയക്കുഴപ്പത്തിലാണ് .
ബുദ്ധി സൃഷ്ടിക്കുന്ന തെറ്റായ ധാരണകളാണ് ആശയക്കുഴപ്പത്തിന് അടിസ്ഥാനം .
ബുദ്ധിയിലേക്ക് ശരിയായ ധാരണകളെ ( സത്യം ,ബോധം ) നല്കുവാൻ കഴിഞ്ഞാൽ ബുദ്ധിയുടെ ആശയക്കുഴപ്പം നീങ്ങി ബുദ്ധി സ്ഥിരപ്പെടുന്നു .
സ്ഥിരബുദ്ധി ബോധമെന്ന അവസ്ഥയാണ് . ജാഗ്രതയാണ് സ്ഥിരബുധിയുടെ ഗുണം .
ജാഗ്രതയെ സ്ഥിരമാക്കിയാൽ ബോധവും സ്ഥിരപ്പെടുന്നു .
വ്യക്തിയിൽ സ്ഥിരപ്പെടുന്ന ബോധമാണ് സ്വബോധം (ആത്മ ജ്ഞാനം ) .
ഞാൻ മിഥ്യയല്ല , സത്യമാണ് എന്ന അറിവാണ് "സ്വബോധം ".
ഞാൻ ബോധമാണ് എന്ന് അറിയുന്നതോടെ സ്വപ്നാവസ്തയിലുള്ള ബുദ്ധി അപ്രസക്തമാകുന്നു .
വ്യക്തിയിൽ ഒരു പുനർ ജനനനം (re - incarnation ) സംഭവിക്കുന്നു .
ബോധോദയത്തിൽ ബുദ്ധിയുടെ ഇരുട്ടിൽ (illusion ) നിന്നും ബോധത്തിന്റെ വെളിച്ചത്തിലേക്ക് (സത്യം ) വ്യക്തി പുനർജനിക്കുന്നു .
അതുകൊണ്ടാണ് ബോധ പ്രാപ്തിയെ ബോധോദയം( awakening ) എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാവുന്നത് .
ബോധോദയം വ്യക്തിക്ക് സമാനിക്കുന്നത് ഒരിക്കലും അസ്തമിക്കാത്ത വെളിച്ചമാണ് (സത്യം ).
അതോടെ വ്യക്തി ആനന്ദം എന്ന പരമാവസ്തയിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുകയും ദുഃഖ വിമുക്തി (മോക്ഷം ) സംഭവിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു .
